DINOSAURIËRS

In juist een decennium heeft het begrip dinosauriër of dinosaurus bij zeer velen enorm de fantasie geprikkeld. Dit leidde zelfs tot het ontstaan van de bijna als een troetelnaam aandoende term 'dino' en 'dinootje'. En met graagte heeft men de gevonden restanten van deze dieren als skeletten overal ter wereld in musea opgenomen.

Het woord dinosaurus is samengesteld door de Engelsman Sir Richard Owen in 1842. Hij leidde het af van deinos (Gr. geduchte of verschrikke- lijke) en saurus (Gr. hagedis). De vraag rijst echter nog: waren het wel hagedissen ...?

[We spreken hier niet van de dinoterium, een tot 8 mtr lange 'voorwereldlijke' olifant waarvan men ook resten heeft gevonden.]

De laatste 15 jaar staan de saurussen in het centrum van de menselijke belangstelling. Deze wonderlijke dieren spreken kennelijk tot de verbeelding en omdat er maar weinig bekend is van de wereld der sauriërs kan men zijn verbeelding ook rustig z'n gang laten gaan. Een voorbeeld daarvan is de film Jurassic Park. Bovendien is het frappant dat het beest als soort nog maar net anderhalve eeuw bekend is, nl. sinds 1824. In dat jaar vond de genoemde Britse paleontoloog R. Owen in Engeland diverse soorten gefossiliseerde reptielen die hij Dinosauria noemde. Intussen weten wij dat dinosauriërs geen hagedissen, maar reptielen zijn; dus laat u door de Griekse naam niet misleiden.

Onder wetenschappers zijn paleontologen mensen die zich specifiek bezighouden met het zoeken naar overblijfselen van levende of geleefd hebbende wezens, zoals de dino- of saurusbeenderen. Een paleontoloog is 'n kenner van de paleontologie, de wetenschap van de fossielen, van leven uit voorbijgegane tijden. Het woord is samengesteld door paleo (Gr. oud) en logos (Gr. kennis of leer) samen te voegen.
Een fossiel [Gr. fassa, groeve, graf] is een versteend overblijfsel van organisch materiaal, van ooit levend organisme derhalve.
Juist omdat het een wetenschap betreft die zich bezighoudt met zaken die zijn voorbijgegaan, is het een speculatief bedrijven van wetenschap met daaraan gekoppeld een streng persoonlijk en niet direct op feiten gebaseerd oordeel. Dit laatste vooral wordt door velen met wetenschappelijke argwaan bekeken.

Sediment, waarin fossielen over het algemeen worden aangetroffen, zijn gesteenten of aardlagen van gesteenten gevormd uit met water doordrongen slib, waaruit het water uiteindelijk is verdwenen en het slib (bezinksel of afzetting) een vaste vorm aannam met wat erin aanwezig was op dat moment. Hierin treffen we o.a. fossielen aan.
Naast de fossielen van sauriërs treffen we uiteraard ook die van andere uitgestorven dieren aan (en planten), maar die vallen buiten het bestek van dit artikel.

De saurussen als z.g. voorwereldlijke beesten worden voorgesteld zo groot te zijn dat zij het voorstellingsvermogen van mensen te boven gaan. Maar ze zijn uitgestorven en niemand weet (meer) hoe ze er uitzagen. (Hiernaast leest u waarom.) Behalve in de fantasieën van tekenaars en/of geleerden en paleontologen. Maar of die ook wetenschappelijk verantwoord hun werk hebben afgeleverd, valt nog te bezien. Dat men met kennis van zaken en bottenstructuur een idee op papier kan zetten dat enige relatie met de werkelijkheid benadert, wordt hiermede niet ontkend.
Via tv-programma's krijgen we te maken met afleveringen als 'het sexleven van de Dinosaurus' en 'het diëet van de dinosaurus', alsof men erbij was. Verhalen over beesten die, volgens paleontologen, 65 miljoen jaar geleden uitstierven (en toen al honderden miljoenen jaren de aarde hadden getiranniseerd). Maar ineens weet men 'nu' hoe ze eruit zagen en wat hun diëet en sexleven voorstelden. U dient daarbij te verstaan, dat dinosauriërs slechts bekend zijn van veel botafgietsels en niet al te veel komplete of kompleet gemaakte skeletten (en ook, naar het schijnt, eieren en pootafdrukken) die hier en daar gevonden zijn.

Hoe zit het nu werkelijk? Wat is ons met wetenschappelijke zekerheid van de inmiddels mer dan 350 bekende soorten bekend? Van beesten die op twee of vier poten liepen en tussen de twaalf (de tyrannasaurus rex) tot wel 45 meter, zoals de siesmosaurus. Er liepen tot wel bijna tachtig ton zware brachiosaurussen rondom, maar een haas was soms weer groter dan een compsognathus.

Het ziet er dan voor de wetenschap minder goed uit. Noch kwa voorstelling van uiterlijk, noch kwa tijdsperiode waarin deze voorwereldlijke beesten leefden. Wat weten we met zekerheid, en wat weten we naar veronderstelling over deze voor velen zo tot de verbeelding sprekende monsters?

Dieren die planten als voedsel nuttigen duidt men aan als herbivoren. Vleeseters worden carnivoren genoemd. Onder de saurussen kwam men beide typen tegen.

In de sedimentlaag die de saurusbotten van de menselijke beenderen gescheiden houdt, treft men meer dan de gewone hoeveelheid van het zeldzame iridium aan. Dit is een zeer hard, wit en moeilijk smeltbaar (2443º C) metaal, bekend als element Ir (nr. 77), dat wel in platina voorkomt. Men heeft ontdekt dat het soms in meteorieten aanwezig is, maar ook in het binnenste der aarde. Het lijkt waarschijnlijk dat, wanneer het in een welhaast de aarbol omspannende sedimentlaag voorkomt, dat die laag mede gevormd werd door erupties vanuit de aarde. De hoeveelheid iridium van een komeet zou te weinig zijn om een welhaast werelddekkende laag van een naar verhouding verhoogde hoeveelheid iridium te voorzien.

DINO's en DRAKEN
Midden 2007 heeft het Groningse natuurmuseum de tentoonstelling Dino's en Draken georganiseerd. De mythen en legenden rondom dit onderwerp staan centraal. Voor men begreep wat die enorme beenderen die gevonden werden allemaal voorstelden, werden er nogal wat verdichtsels over verzonnen in de diverse volksverhalen in de diverse culturen van bewoners der aarde. Hierbij kwamen draken, reuzen en griffioenen ter sprake. Deze tenstoonstelling gaf hiervan een beeld.

MEETMETHODEN
Bij het lezen van het hoofdartikel zult u wellicht bedenken dat er meetmethoden zijn die kunnen vaststellen hoe oud gesteenten en fossiele beenderen zijn. Bijv. de bekende radiokoolstof datering. Men stelt dan vast hoeveel radioactief koolstof (C14) er nog in restanten van organismen aanwezig is. Dit zou een indicatie van de ouderdom opleveren omdat men de halveringstijd van C14 kent. Bij het sterven van een organisme neemt het niet langer kooldioxide op en door radioactief verval neemt het gehalte aan C14 in bekende mate af. Men weet echter niet hoeveel C14 er in het begin in het specimen aanwezig was en na een 40 tot 50.000 jaar is er vrijwel niets meer te meten. Ook in jongere organismen is het meestal te sterk afgenomen om een meetbare (en dus betrouwbare) indicatie te geven. Daarnaast stellen C. Drake en C. Officer dat "de neerslag van iridium niet ineens heeft plaatsgevonden, doch binnen een beperkte tijd van 10 à 100.000 jaar. Het veranderen van de aardkorst door zekere omstandigheden, zoals vulkanologische werking en de verhoogde hoeveelheid stof in de atmosfeer, heeft ook de aanwezigheid van radioactieve stoffen in onbekende mate aangetast. Deze maken metingen derhalve nog onnauwkeuriger".

SAURUSGRAVEN

    Het omvangrijkste graf van de dinosauriërs treffen we aan in de Gobiwoestijn (China, Mon- golië). De hier gevonden overblijfselen van deze "voorwereldlijke" dieren is ongelooflijk. Wat men ons hier voorstelt, is dat op deze plaats, tijdens het mesozoïcum, een 250 tot 65 miljoen jaar geleden dino's leefden, van de velociraptor tot en met de 10 mtr. lange saurolophus. Overal treft men hier fossielen van deze dieren aan, benevens de ca. 16 cm. lange ovale langwerpige eieren (eerste vondst 1922) en mede versteende embryo's.
Nog een vindplaats van fossiele saurusbotten ligt in de Canadese provincie Alberta en wel in het dal van de Red Deer rivier. In de steile hellingen naar de bodem van het dal of canyon treffen we veel sedimentlagen aan waarin vele honderden saurusbeenderen zijn aangetroffen. Maar ook op de prairies er omheen zijn honderden komplete skeletten gevonden, zoals op hjet Great Central Plain in Noord-Amerika.
Inmiddels is duidelijk geworden dat de saurus een wereldomvattend leefgebied kende, want op ieder continent heeft men hun fossiele beenderen gevonden. Enige Argentijnse onderzoekers ontdekten in 1986 op Antarctica (het zuid-pool plateau) fossiele overblijfselen van plantenetende sauriërs, herbivoren, terwijl kort daarvoor dinobotten waren gevonden op Alaska's North Slope, aan de andere kant van de aardbol. Tevens werden paleontologen geconfronteerd met het feit dat het aantal soorten nogal omvangrijk was, wat zo verklaart dat er land-, moeras- en waterdino's hebben geleefd. Kennelijk was er op de Aarde een era of tijdperk speciaal van en voor de dinosaurus; ze kwamen gewoon (tijdelijk) wereldwijd voor.

SOORTENSAURIËRS

    Wat men in de film Jurassic Park tegenkwam, namaak saurussen, waren stuk voor stuk afschrikwekkende beesten kwa omvang, grote, gewicht en uiterlijk. Maar was het zo? Sommige van die reptielen schijnen er inderdaad zo te hebben uitgezien en het gewicht van enkele olifanten hebben getorst. Maar er waren ook sauriërs met de omvang van een flinke eend of een veulen.
Ooit van vliegende reptielen gehoord? Ze hebben bestaan, in de vorm van dinosauriërs. Voorbeelden zijn de pterodactylus - of vliegende vinger - en de pterosauriër - of gevleugelde hagedis. Dit waren vliegende reptielen die men rekende tot de klasse waarin de dinosaurus en de krokodil behoren. Als het over 'groot, groter, rekord' gaat, haalden zij als vliegende dieren rekords met spanwijdten van 8 tot bijna 16 meter, volgens een opgraving in Texas. Met tanden, schedel, achterpoten en het bekken van een reptiel, hadden ze beslist niet het uiterlijk van een reptiel. Ze bezaten als vogels, wat ze niet waren, holle beenderen en flexibele gewrichten in poten en vleugels. Ze misten echter veren en hadden daarvoor in de plaats een huidplooi zoals vleermuizen. Zo zijn er nog enkele verschillen te vinden tussen vogels en vliegende reptielen.
Het bekken vormt een basis om twee orden van dino's binnen de Ornithischia te onderscheiden. Ze hadden het bekkenstruktuur van een vogel maar met 'n veel grotere omvang. Ook hier treffen we weer het 'groot.groter, rekord'-type aan, dus kleintjes en hele grote, zoals de iguanodon van 9 mtr. Van hadrosaurussen, de eerste orde, vond men skeletten met de onder- en bovenkaak als van een eendesnavel, terwijl men de indruk heeft dat ze op twee poten renden of liepen.

De stegosaurussen (Ornitischia) hadden een dubbele kam skeletbladen en liepen op vier poten. Met een lengte van vier meter en een hoogte van bijna 2,5 mtr. moeten zij er vreemd en indrukwekkkend hebben uitgezien. Vermoedelijk dienden de kammen naast beschermend ook als koelmiddel.
Ook tot de Ornithischia behoorden de ceratopsiërs, de gehoornde dinosauriër. Deze trof men aan over de gehele aarde met een lengte van bijna twee tot wel 8 meter. Typisch was hun specifiek nekschild en de twee 90 cm. lange horens boven de ogen. Van de driehoornige variëteit, de triceratops, zijn te Red Deer talrijke fossielen gevonden.
Welke dino de sauriërs het imago van immens reusachtig en zwaar heeft bezorgd, zijn de reuzendino's of Saurischia (hagedisheupigen) geweest. Kennelijk waren zij enorm in omvang, tot meer dan 20 mtr. lang en op de weegschaal een dertig ton. De bekkenvorm van ons bekende hagedissen komt overeen met die van de Saurischia, zij het aanzienlijk groter dus. De vroegere orde brontosaurus wordt nu apatosaurus genoemd en behoort tot die plantenetende monsters. Hun vindplaatsen liggen o.a. in Europa en Noord-Amerika. Even pompeus van omvang was de diplodocus die meer het uiterlijk van een slang benaderde middels een lengte van tegen de 30 meter, hoewel met minder gewicht. Kennelijk leefde deze vorm in water, want de neusgaten bevonden zich aan de bovenzijde van de kop, waardoor hij vrijwel geheel onder water kon verblijven. Dit type is o.a. aangetroffen in Noord-Amerika. Vervolgens komen we bij de brachiosaurus die meer dan twintig meter in lengte bereikte en bijv. in Tanzania is ontdekt. Men denkt dat het dier rechtop kon staan en dan een hoogte van ca. 12 mtr. haalde, waaronder zich een lichaamsmassa van een dikke 80 ton bevond. Een kenmerk was dat de nek afliep naar het achterste van het lichaam, zoals bij een giraffe.

Kan het nog erger. Het lijkt erop van wel volgens het dier dat door de curator van het Museum of Natural History te New Mexico de seismosaurus werd gedoopt. De overblijfselen in fossiele vorm van de nekwervels vond men in 1985 te New Mexico. De maten zijn 30 mtr. en 100 ton (een grote walvis is een zoogvis van 30 mtr., een 7 mtr. lange kop en weegt ca. 80 ton).
De tyrannosaurus rex had een schoft- of bekkenhoogte van 3 meter, was lopend 6 mtr. hoog en ca. 12 mtr. lang. Zijn vele tanden vielen op, omdat deze een 15 cm. grote kegelvormige structuur hadden in een kop die zelf al ca. 1,5 mtr. mat. Met kleine voorpootjes, maar achterpoten als van een olifant en een lange staart als van een hagedis, moet hij adembenemend van aanzien en gewicht zijn geweest. Zo'n dier, lopend op vier poten, waarbij de staart als evenwichtcompensatie dient, tart inderdaad ieders voorstellingsvermogen.
Zo was ongeveer, volgens de huidige kennis aan de hand van opgravingen, de situatie in het dierenrijk der dinosaurussen. Tekeningen, met aangepaste landschapsvormen, willen u een beeld daarvan geven om uw ideeën te structureren. Maar de werkelijkheid moet veel fantastischer zijn geweest, omdat mensen niets kunnen bedenken buiten hun ervaringswereld om. Wat wij weten is een grotendeels bedachte wereld aan de hand van 'n fossielenverslag dat ons weinig houwvast biedt om in tijdsduur nauwkeurige uitspraken te doen, meent ook de paleontoloog D.A. Russell.  Noch hebben wij enig inzicht in hun functie, toen zij ineens verschenen, en ineens weer weg waren.

PLOTSELING UITGESTORVEN

    Wat opvalt is dat er een 'zeer plotseling' en nog onverklaard einde is gekomen aan het bestaan van deze creaturen die ooit in grote getalen op aarde hebben geleefd. Dit geldt tevens voor de vliegende 'voorwereldlijke' wezens. Als oorzaak veronderstelt men o.a. dat een verschrikkelijke inslag van een reuze-meteoriet in het zuiden van de Golf van Mexico hieraan ten grondslag ligt. Daarnaast zijn er nog de nodige uiteenzettingen meer, maar alle doen ze even vreemd aan. Wat iedere verklaring, tot de landverschuivingen en ecologische veranderingen toe, over de oorzaak van het einde van de wereld der dinosauriërs gemeen hebben, is het plotselinge verdwijnen van 'alle' soorten. Op dit moment wordt er op de gehele wereld geen dinosaurus meer aangetroffen.
Echter, vreemd genoeg, is ook het verschijnen van de dino's een onopgelost raadsel. Vooral in verband met de evolutietheorie moeten er 'missing links' gevonden kunnen worden. Maar het fossielenverslag laat de dinosauriërs plotseling verschijnen - zoals zij verdwenen. Er zijn geen voorverschijnselen te vinden.

 

Een van de problemen die zich voordoen in de kennis over de dinosaurussen is de wijze waarop dit soort kennellijk zo plotseling ophield te bestaan. En nu gaat het om zowel de grotere als ook om de kleinere saurusjes. De theorie dat een enorme meteoorinslag ergens in de Golf van Mexico foto: WOWTR-labs een plotselinge koude opriep die ze niet overleefden, gaat volgens velen niet op omdat andere, zelfs vergelijkbare dieren en diersoorten, wel overleefden. En wat nu? Een tweede probleem is, nog eens, de ouderdom van de skeletten. Zo gauw een levend wezen dood is beginnen enzymen en vooral ook het DNA te degenereren. Wanneer er dan skeletten worden gevonden, zouden die in feite nooit al te oud kunnen zijn, hoe goed ook geconserveerd door de natuur. Stel u eens voor de miljoenen en miljoenen olifantenskeletten die Afrika momenteel zouden moeten bedekken als organisch materiaal miljoenen jaren kan overblijven. De theorie is tegen, wat zal nader onderzoek aan het licht brengen?

Wat geeft men over het algemeen aan als verklaring voor hun plotselinge en tevens natuurlijke uitsterven? De momenteel meest bekende is de genoemde meteoriet- of   komeetinslag. Maar achteruitgang in klimaat, afname van voedselaanbod, ziekten, parasieten, veranderingen in de atmosfeer, giftige gassen, vulkanisch stof, teveel aan zuurstof, uitputting van het genenreservoir, kosmische straling, aardasverdraaing, overstromingen, continenten die zijn verschoven, uitdroging van watermilieu's en zonnevlekken worden door veel wetenschappers, maar ieder met een eigen verklaring, naar voren gebracht. Geen zekerheid dus, maar ook geen schande, vermits men toegeeft dat de argumentatie op gissingen berust.

Zowel aan het bestaan van de grote als aan dat van de kleinere dino's kwam plotseling een einde. In het boek A Vanished World: The Dinosaurs of Western Canada lezen we dat: " ... 11 soorten grote dinosaurussen in het binnenland van het westen tegelijkertijd aan hun einde kwamen."
Het lijkt nog het meest op een geplande ingreep, maar die verklaring zou de wetenschappers wereldwijd weken van hun nachtrust beroven. Daarnaast is men op zoek naar een verklaring voor het feit waarom er geen andere dieren van dezelfde orde van grootte definitief zijn omgekomen. Dit kan worden gesteld, omdat er geen skeletten of fossielen zijn gevonden uit die tijd van andere niet meer bestaande soorten dan de dinosauriër.
Maar wat, als mensen niet leefden op plaatsen waar sauriërs zich hun gemak voelden, zodat fossiele beenderen niet tesamen gevonden konden worden? Dit geeft aan hoe moeilijk het is zaken uit het verleden wetenschappelijk onderbouwd als feiten te berde te brengen.
Wat de vindplaatsen van dinobotten betreft is er nog iets opmerkelijks. Weliswaar treft men overal fosielen van dino's aan, maar het voorkomen van uitgebreide grafsteden is ook opmerkelijk en geeft te denken wat betreft de oorzaak voor het uitsterven van van deze pre-historische reptielen. Want dat kan in dit geval in wijsheid worden gesteld.

HET GEDRAG VAN DE SAURIËRS

    Is het mogelijk daar iets van te weten te komen? Gecamoufleerd als Cherlock Holmes en met de kennis van de moderne techniek en forensische wetenschap kan dat inderdaad. Vroeger moet zich aan de oostkant van de Rocky Mountains in Noordamerika een flink moeras hebben bevonden aan de rand van een grote ondiepe zee die zich uitstrekte van Mexico tot de Noordelijke IJszee. Dit geeft een specifiek ecologisch milieu dat gunstig wordt geacht om talrijke dinosoorten te voeden, hetgeen fossielen ook doen vermoeden. Men neemt nu dan ook aan dat de 9 meter lange snavelbekdino edmontosaurus hier in kudden heeft geweid. Ondersteuning vindt dit idee door de gevonden fossiele maaginhoud en de drietenig pootafdrukken die zijn aangetroffen.
Daarnaast heeft men een soort sociaal gedraag kunnen vaststellen. Kuddevorming, en ook de nesten en eieren die in opeenvolgende lagen zijn gevonden, zouden aangeven dat sommige dino's in groepen van honderden naar een zelfde broedplaats trokken. Dat de ouders voor hun jongen zorgden en het broedsel uit een nest een band had, meldt Scientific American, kan blijken uit de skeletresten van baby dino's bij de nesten.
Wat we tevens bijna met zekerheid kunnen uitsluiten (mede door het voorgaande) is dat de wereld van de dinosaurër een wrede en woeste wereld is geweest. Eerder komt het ons voor dat het een wereld was met voedsel in overvloed en een kalm bestaan van diersoorten die wij nu niet meer kennen, maar die een samenhang vertoonde zoals wij die nu nog in Afrika aantreffen. Hierbij dienen we in aanmerking te nemen dat het gedrag van dieren daar sterk is beïnvloed door de mens (o.a. aantasting van territoria) en een niet helemaal natuurlijk patroon meer laat zien.

DE DINO EN DE MENS

    Wat we hebben vastgesteld is dat de dinosaurus een bestaand dier is geweest. Over de hele aardbol worden botten, gedeelten van skeletten en hier en daar ook hele skeletten gevonden.
Opnieuw kunnen we nu beschikken over een acceptabel gegeven: tijdens het leven van de dino's hebben er geen mensen geleefd. Paleontologen komen bijna in de hele wereld een dunne laag sediment tegen (waarin zij menen een grotere dan gewone hoeveelheid van het zeldzame iridium aan te treffen, zo'n 30 maal meer) die over de restanten van de dinosauri‡rs heen ligt. Pas boven die laag komen er botten en skeletten van menselijke wezens voor. In het boek Palaeontology verklaart de schrijver James Scott: "Zelfs de vroegste soort mens (homo sapiens) leefde lang na het verdwijnen van de dinosauriërs." Op de een of andere wijze lijkt de dinowereld bewust te zijn afgesloten of be‡ndigd, waarbij men zou kunnen denken aan een ingreep van 'hogerhand'.
Een soort rode kleilaag werd in de omgeving van het Middenitaliaanse plaatsje Gubbio aangetroffen (door Walter en Luis Alvarez), waarna dezelfde ontdekkingen van een dunne kleilaag tussen twee kalk- of gesteenteafzettingen ook door geologen van over de gehele wereld werden gemeld. Onder de laag trof men een rijkheid aan fossielen aan, daarboven was het leeg. Deze laag had kennelijk iets van doen met het plotselinge uitsterven van o.a. de dinowereld. De hoge concentratie iridium gaf hen aanleiding via een buitenaardse asteroïde tot het doomsday-scenario voor de dinosaurus te komen. Toch bleven vele geleerden deze hypothese sceptisch bezien. Maar tevens werd een bijna grondleer van de wetenschap aangetast: de evolutie.

HET FOSSIELENVERSLAG

    Veel wetenschappers baseren hun bevindingen op het fossielenverslag. En, eerlijk gezegd, buiten het fossielenverslag om hadden we geen weet gehad van het bestaan van dinosauriërs. Een juiste interpretatie van het fossielenverslag vormt een boek over het biologisch verleden van de aarde. De basis van het verslag vormen de opgravingen en de dan gevonden fossielen. In het geval van dino's zijn het de botten van deze uitgestorven diersoort. Soms worden er komplete skeletten ontdekt die in musea ten toon worden gesteld.
Het grote probleem is echter de juiste ouderdom van de skeletten te achterhalen. In verhalen van veel volken treft men een vloedverhaal aan. De datum van deze vloed is binnen redelijke grenzen archeologisch aanvaard vast te stellen en het zou mogelijk zijn dat deze ook de datum is waarop de dino's verdwenen. Hoewel, de dinosauriërs kunnen ook eerder uitgestorven zijn. Maar de tien- of honderdtallen miljoenen jaren die men hieraan vastkoppelt zijn vaak overdreven (zie linker kolom onderaan).

De sauruswereld: WANNEER GEWEEST

    Het lijkt er derhalve op dat de aarde een typische sauruswereld heeft gekend. Maar wanneer hebben die dieren dan geleefd? En wanneer zijn ze uitgestorven? Mensen stellen vragen, ze willen alles weten. Dikwijls is er onvoldoende feitenmateriaal voorhanden. Daarom zijn er (nog) geen definitieve en in ieder geval geen exacte antwoorden - zelfs niet bij benadering - te geven.
We hebben reeds gezien dat de saurussen leefden voordat de mens op aarde verscheen. Allerlei sedimentaire gesteentelagen maken dit duidelijk, ondanks dat ze af en toe door aardverschuivinge e.d. van plaats en of hoogte zijn verwisseld. Daarnaast is er nog een redelijke aanwijzing te vinden voor deze periode, toen de dino's hun wereld hadden, die verderop in dit verslag staat verwoord. Is er hieraan nog iets toe te voegen, weten we met meer precisie wanneer de dino's leefden en uitstierven? En waarom? Nee, dat niet, hoewel er wel eens een getal wordt genoemd.
Jurassic Park gaf al aan dat het om het geologische tijdperk dat het Jura wordt genoemd handelt. Dat begint op de tijdlijn een 180 miljoen jaar geleden als tweede hoofdtijdvak in het Mesozoïcum of Secundair.
Voor de goede orde volgt eerst een tabel met de geologische hoofdtijdvakken zoals die algemeen op de tijdlijn worden geplaatst:

GEOLOGISCHE HOOFDTIJDVAKKEN
het Primair	begon: 230 mjn jaar geleden
het Secundair	begon: 180 mjn jaar geleden
het Tertiair:	periode: 70 tot 2 mln jaar geleden
het Quartair	jongste tijdvak met Pleistoceen en Holoceen

 

Het Pleistoceen noemt men ook de ijstijd of het glaciale tijdperk en het Holoceen het post-glaciale tijdperk. Wij leven aan het einde van het laatste tijdperk.
De volgende tabel geeft de geologische tijdsindeling van het Secundair of Mesozoïcum, waarin de saurussen naar men zegt tot bestaan kwamen, weer:

 

het Mesozoïcum
1e periode:	Trias	begon: 230 mjn jaar geleden
2e periode:	Jura	begon: 180 mjn jaar geleden
3e periode:	Krijt	begon: 135 mjn jaar geleden

DE JONGSTE DINO

    Het jongste gevonden fossiel, een vleesetende - volgens gebit en klauwen aan de voorpoten - dino (33 cm en genaamd Ciro, maar officieel Scipionyx samniticus) is in 1991 gevonden in de kalksteenafzetting van Pietrario (It.) door de amateur paleontoloog Marco Signore. Dit gebied was vroeger mogelijk een pre-historisch zandmeer. Men heeft hem bijna in zijn geheel gevonden, wat in dit geval inhoudt dat ook enkele zachte delen zoals ingewanden in de vorm van slokdarm en dunne darm en spierweefsel o.a. aan staart en borstkas van het dier te voorschijn kwamen. Stukjes lever (naar men aanneemt) en een korte maag, hetgeen aangeeft dat een snelle spijsvertering na een ruime voedselopname aan de orde was. Zonder twijfel een van de door de natuur best bewaarde restanten van wat eens een levend organisme was. De locatie is ditmaal Zuid-Italië, de provincie Benevento, waar reeds vele goede fossielen (o.a. van vissen) werden aangetroffen (Nature, 26-03-'98).
Het lijkt te gaan om een jong met kennelijk nog zijn melkgebit, dat tot een twee meter lengte had kunnen uitgroeien. Prof. Dal Sasso had moeite met het toekennen van een definitieve soortnaam, maar er werden kenmerken van een zeer vroege vogelachtige gevonden. Opmerkelijk was dat de prof. onmiddellijk stelde dat er van klonen via genetisch materiaal geen sprake kan zijn. Kennelijk doelde hij op de mogelijkheid die in de film Jurassic Park werd gebruikt om oud leven nieuw leven in te blazen.

DE KLEINSTE DINO

    Het kleinste gevonden skeletje van 'n dino is dat van een Mussaurus Patagonicus. Het werd aangetroffen in Argentinië einde zeventiger jaren ('79). Van 26 januari '02 t/m voorlopig 3 maart '02 wordt de kleine 18 cm. lange en 10 cm. hoge versteende gebeentevorm van het Mussaurusje aan het publiek getoond in Naturalis, het nationaal historisch museum te Leiden.
Het komplete en zeldzame skeletje werd ontdekt door dr. Josè F. Bonaparte, die aan de hand van het (jonge, dus nog niet uitontwikkelde) kleine skeletje nog niet heeft vast kunnen stellen om welke soort dino het hier gaat. Als afkomstig uit de tijd een 215 miljoen jaar geleden, acht men het een van de oudste dinosauriërs die er geleefd hebben.

DINOSAURIËRS en de EVOLUTIE

    Het is bijzonder moeilijk te accepteren dat de 65 miljoen jaar als de tijd in het verleden waarop men in het Tertiair het uitsterven van de sauriërs dateert een realistisch getal voorstelt. In feite zouden in dat geval de chemische inwerking van elementen op elkaar, de werking van de zwaartekracht en de verschuivingen van aardlagen welhaast niet hebben bestaan of plaatsgevonden, waardoor vandaag de sporen van dinosaurussen nog gewoon aan de oppervlakte van door mensen betreedbare aardlagen en gesteenten kunnen worden getraceerd. Ook de massagraven stemmen tot nadenken over de doodsoorzaak en de genoemde tijden. Een mogelijke reden voor het bestaan van de saurussen zou kunnen zijn de betrokkenheid bij het cultiveren van het landschap (en eventueel de dampkring) om voor andere diersoorten, die wij nu kennen, en de mens een bewoonbare habitat te creëren.
Wat we zeker weten, is dat dinosaurïers hebben bestaan. Opgravingen hebben De ideeën van de bovengenoemde Alvarezsen leidden wetenschappers tot een hernieuwde studie van uitsterving en van de leer van de evolutie, merkte The Riddle of the Dinosaur op. De evolutionist S. J. Gould gaf te kennen dat de wedijver tussen de soorten erdoor werd verkleind. M.a.w., de evolutionaire biologie en de natuurlijke selectie, die er als spil aan ten grondslag ligt, erdoor werden geschokt. Men ging twijfelen aan de mogelijkheid van evolutie. "Want", zoals D. Jablonski van de University of Arizona het zei: "er gebeurde iets ongewoons, iets onnatuurlijks". Langzame evolutie is niet in overeenstemming te brengen met een plotseling verschijnen noch met een plotseling uitsterven [van soorten].

Dit gebeurde allemaal voor de eerste mens was verschenen, maar werd ontdekt toen de mens er reeds enkele duizenden jaren was. Die mens wil nog steeds exacte antwoorden op zijn vragen en geen theoretische veronderstellingen. Bovendien stelt een niet onaanzienlijk deel van die mens dat de dinosauriërs een doel hebben gediend, zoals alles in de natuur een doel heeft. Maar het wanneer en waarom van het raadsel der dinosauriërs is nog immer onderworpen aan nauwkeurig speurwerk en veel en diepgaand onbevooroordeeld onderzoek.

* _ *  

 

OPMERKING: WAARDOOR UITGESTORVEN Men neemt in wetenschappelijke kringen algemeen aan dat de dinosauriërs zijn uitgestorven door toedoen van een komeetinslag in de Golf van Mexico. De plaats van de inslag is door onderzoek vrij goed bekend geworden . Daar andere diersoorten (en planten/bomen) niet omkwamen heeft men alsnog de nodige twijfels over de juistheid van deze theorie. M.a.w., dat deze komeetinslag een 65 miljoen jaar geleden heeft plaats gevonden kan correct zijn en is niet het onderwerp van discussie. Maar dat op dit moment de extinctie van de saurussen is begonnen, valt nog helemaal te bezien.

agenda

DINO's IN MUSEA
Vanaf september 2001 werd in het bekende Naturalis te Leiden (Ned.) gedurende een half jaar de kleinste Dino ter wereld geëxposeerd. Naar men zegt is het baby-skeletje wel 210 mjn jaar oud, dus toen de dino's net begonnen te verschijnen. Het fossiel is een mussaurus (muis-dino) en afkomstig uit Argentinië, Santa Cruz, Patagonië. Dit soort kan een drie tot vijf meter groot worden. Het skelet werd eind zeventiger jaren gevonden en is voorzichtig uit het omringende gesteente verwijderd. Kennelijk is het indertijd onder een modderstroom bedolven toen de eieren in een nest juist waren uitgekomen. Van het nest werden meerdere restanten aangetroffen.

Vanaf oktober 2002 t/m 17 aug. '03 werd in Museum Naturalis te Leiden de dino-tentoonstelling 'Dino Argentino' gehouden. Onder meer is er een Argentijnse tirannosaurus te bewonderen. Men neemt aan de hand van sporen aan dat deze soort zich op een enigszins wijdbeense wijze verplaatste.
Naturalis trekt per jaar een 275.000 bezoekers en 'Dino Argentino' alleen al trok ruim 200.000 bezoekers.

---

Megadinosauriër ontdekt

ANP/RTR
Rio de Janeiro, 15-10-2007
In Argentinië (het paleontologische paradijs in het dorre en gure Patagonië) is het reusachtige en vrijwel complete skelet van een tot nu toe onbekende megadinosauriër blootgelegd. De vondst van de fossielen is maandag bekendgemaakt. Gevonden werden o.a nek- en ruggewervels, het bekken en enkele staartwervels van het dier. Het beest moet van kop tot staart een lengte van 32 tot 34 meter hebben gehad.
Wetenschappers gaven de nieuwe soort de naam 'Futalognkosaurus dukei', wat in de inheemse taal van de lokale Mapuche-indianen 'reusachtige leider van de hagedissen' betekent. Dukei verwijst naar de sponsor van deze ontdekkingstocht, nl. het (Arg.) bedrijf Duke Energy.
Onderzoekers spreken over een van de grootste soorten die ooit hebben geleefd. De planteneter liep ruim tachtig miljoen jaar geleden rond in wat nu Patagonië heet. Het beest wijkt door de unieke, forse structuur van de nekwervels af van tot nu toe bekende titanosaurussen zoals de (half zo grote) Tyrannosaurus Rex. Hij leefde waarschijnlijk samen met de Argentinodaurus, Siesmosaurus, Supersaurus en de Ultrasaurus.

Nieuwe resten van dinosauriërs

ANP/Xinhua
december 2008
China was reeds een bekende vindplaats van dinoresten. Maar onlangs hebben archeologen en wetenschappers nieuwe resten van dit megalomane soort ontdekt. Het lijkt erop dat bij de stad Zhugeng in de provincie Shangdong de grootste vindplaats van dino-overblijfselen ter wereld is ontdekt met meer dan 7600 fossielen. Binnen een ruimte van 300 x 10 x 5 mtr (diep) werd o.a de 2 mtr grote schedel van een plantenetende Hadrosaurus aangetroffen, een dino met een platte bek. Zelfs twee nieuwe soorten kwamen er aan het licht, nl. weer andere Ankylosaurussen en Tyrannosaurussen. Het is een ongelofelijke wereld geweest in hun tijd.

---

SPEL met DINOSAURUSSEN
DinoX is een spel (€33) rond dinosaurussen en gebaseerd op de Engelse BBC serie 'Walking with Dinosaurs'. Men heeft de beelden van de animatieserie in 30 stukjes van 30 seconden gesneden. In de speldoos zijn vier dinoskeletten te vinden - naast een DVD en speelkaarten - waarvan steeds een stukje gepakt mag worden na de juiste beantwoording van leuke vragen. Vanaf vijf jaar kan men er met max. met vier personen aan deelnemen. De kennis over deze dieren wordt hierdoor vergroot. ( www.tvfun.tv/dinox/)

* - *